Sabtu, 25 April 2015

NAPI MAWINAN PANUNGGUN KARANG MAGENAH RING BUCU KALER KAUH ?



Manut Lontar Asta Kosala Kosali satunggil karang paumahan krama Hindune ring Bali pastika kewangun palinggih panunggun karang sane magenah ring bucu kaler kauh,napi pinaka dasar ngenahang Panunggun Karang ring bucu kaler kauh ?. Ring lontar punika kasurat ‘Wayabya natar ika,iku panunggun karang paumahan’ artosnyane “ring kaler kauh natar paumahan punika,kewangun palinggih sane kewastanin Panunggun Karang”.
Manut sinalih tunggil satwa indik Sapuh Leger wenten kaceritayang sekadi asapuniki ;
…….. kaceritayang manut lontar Kala Tattwa Ida Bhetara Ciwa mepewarah/mepaica panugrahan ring Bhetara Kala, kalugra  nadah imanusa sane embas ring rahina Tumpek Wayang,….kacerita wenten rare sane mewasta Sang Sudha sane embas ring ibunnyane rikala rahina Saniscara Klion Wayang utawi Tumpek Wayang,mirage ortine punika raris Bhetara Kala nguber sahasa ngepung Sang Sudha jagi ketadah,irika raris Sang Sudha mautsaha melaib nyelametang angga merika meriki mangda nenten ketadah,raris panggihina gesing sane samah,enges lingsehane irika ipun mengkeb nenten kepanggih olih Bhetara Kala. Sang Sudha medue ari mewasta Diah Adnyawati,sane kasih ring rakannyane irika raris Diah Adnyawati tangkil matur nunas prekanti ring Sang Prabhu Mayaspati sane meparab Sang Arjuna Sasrabahu. Waluya sang natha ratu wantah swadarmannyane mapitulung yening wenten kawulannyane keni karebahan utawi sengkala. Sang Arjuna Sasrabahu raris mayuda ring Bhetara Kala,santukan Sang Prabhu Arjuna Sasrabahu punika kalintang sakti mantra guna,kasuwen-suwen Bhetara Kala presida kekaonang nanging nenten kepademang antuk Sang Prabhu Arjuna Sasrabahu .
Bhetara Kala raris kaicen swadarma ngemit karang paumahan,mangda sang sane meneng ring karang inucap presida trepti. Sang Prabhu Arjuna Sasrabahu mepewarah-warah asapuniki; …’duh Bhetara Kala mangke ring Wayabya ungguhanta,wus kita angrebeda’…artosnyane, duh Bhetara Kala sane mangkin ring kaler kauh genah bhetara, sampunang malih ngardi byuta ring jagate. Irika raris Bhetara Kala ngawit kewastanin Sang Kala Raksa waluya prebawan Bhetari Uma dados padu raksa ring Wayabya utawi kaler kauh saha kalinggihang ring Palinggih sane mewasta palinggih Panunggun Karang,ngamel utawi mimpin Sang Raksa,Sang Aji Raksa muang Sang Rudra Raksa.
     Asapunika indik satwa kawentenan palinggih panunggun karang sane magenah kaler kauh ring karang paumahan krama Hindune ring Bali sane maduwe tatuwek wantah nabdabin urip iragane  mangda prasida ngangge kala utawi waktu sane patut. Niki sinalih tunggil sane kauratiang ring urip puniki manut lontar Wraspati Tattwa 33.
Pustaka Wraspati Tattwa punika taler kasurat,wenten akutus palet sane patut kautsahayang ring kahuripane puniki mangda presida urip bagia utawi sane kewastanin Asta Tusti.
Lelima mewasta Wahya Tusti waluya tetujon urip sekala,luire ; Arjana,Raksana,Sangga,Kasya miwah Himsa. Yening tetiga mewasta Dyatmika Tusti waluya tatujon niskala luire ; Bagia,Kala lan Atmanastuti. Dados Sang Kala Raksa ring panunggun Karang masuksma mangda imanusa presida nabdabin uripnyane stata manut ring pakibeh kalane.Ngiring kraman tityang krama Banjar Adat Tegenan Kelod titenin indike puniki mangda iraga stata eling ring sang Kala/waktu,napi kepatutan utawi swadarman iraga ngupa pira urip ring jagate mangda presida rahayu sareng sami,santi jagatita. (IKW/BPM/260415/VIII/Manixs)

Jumat, 24 April 2015

SUKSMAN PADU RAKSA



 Pewangunan jero utawi umah ring jagat Bali kesayawyaktyannyane wantah mebinayan ring pewangunan umah ring genah siosan ,dwaning manut lontar Siwa Gama, kesinahang mungda sabilang umah genah urip umat Hindu ring Bali ugi mangda kewangun Merajan Kamulan pinaka huluning karang paumahan . Punika taaler ring Lonatar Purwa Gumi Kamulan kasinahang Merajan Kamulan punika waluya palinggih genah  ngelinggihang Sang Dewa Pitara,minekadi Bhetara Hyang Guru. punika taler yen ring natar paumahan rikala ngemargiang Upacara Rsi Gana,ketah kemargiang pula pali nanem banten Rsi Gana ring natar paumahan. Kawentenan banten Rsi Gana ketanem ring natar paumahan waluya niyasa  panulak wiguna sane miambeng kahuripan, sane landuh tur bagia. Manut Yajur Weda,karang paumahan punika waluya niyasa bhuwana genah Ida Sang Hyang Widhi Wasa,para Dewa-Dewi,Dewa Pitara miwah sahananing sane mahurip ring jagate. Punika taler palinggih Padma waluya piranti bhakti ring Sang Hyang Widhi ,palinggih Kamulan Taksu waluya sarana bhakti ring Dewa Pitara utawi Leluhur sane sampun suci.
Banten Rsi Gana waluya piranti bhakti ring Bhetara Gana,teler ring karang umah punika wenten wates sane ketah kewastanin   panyengker ,sane ring bucu-bucu pamekas kewangun Padu Raksa, minekadi sane magenah ring kaler kangin wantah genah Sang Raksa,prebawan Ida Bhetari Sri,sane ring kelod kangin wantah genah Sang Aji Raksa,prebawan Ida Bhetara Guru,sane ring kelod kauh linggih Sang Rudra Raksa prebawan Ida Bhetara Rudra miwah sane ring kaja kauh linggih Sang Kala Raksa wantah prebawan Ida Bhetari Uma.
Manut Lontar Asta Kosala Kosali,genah inucap patut keupacarain mangda maurip ngeraksa paumahan pinika. Ring lontar punika munggah ‘aywua nora padu raksa bilang jungut,yan tan mangkana,hala pinanggih sang maumah mabuwat’  artosnyane sampunang pisan nenten nangun padu raksa sabilang bucu karang paumahan,yening nenten asapunika sengkala jagi kepangguh sang anuwe umah.
Mangda adung sekala kelawan niskala mangdane kekaryaning upacara pangurip padu raksa,melarapan piranti pengisin paduraksa,mangda kewentenan umahe punika,setata keraksa sekala muang niskala. Padu Raksa punika waluya padu Bhetara Gana miwah Bhetara Kala sane wenang ngeraksa umah anake meagama Hindu ring Bali. Padu Raksa punika waluya karya sane adung sekala kelawan niskala.
Suksman Padu Raksa sabilang bucu utawi sabilang jungut punika,waluya panuntun idep mangda yatna sekala niskala,nenten melaksana iwang utawi sane kaon utawi iwang sane metu saking padewekan.
Ring lontar Canakya Niti kasurat ‘Jagrata nasty bhayam’ artosnyane yening iraga sampun yatna makta angga,sinah doh rasane katiban bhaya,nika wantah suksman nanem banten Rsi Gana ring natar,elingang nangun Padu Raksa ring pekarangan punika taler ring angga sarira,pastika yan sampun kepadu raksan iraga,yatna,eling lan setata padu sekala niskala pastika sang durjana nenten presida nyengkalen padewekane (IKW/BP,Mg;19042015/8/Manixs)

Jumat, 10 April 2015

PEKELING PIODALAN RING PURA DALEM

Om Swastyastu,
Sajeroning nyanggra piodalan ring Pura Dalem Desa Pakraman Tegenan,ring rahina Buda Wage Klau pinanggal masehi 15 April 2015 ring krama Desa Pakraman Tegenan sane magenah ring dura desa tityang ngaturang dudonan piodalan sekadi ring sor:
DUDONAN PRIKRAMA PIODALAN RIG PURA DALEM DESA PAKRAMAN TEGENAN,
RAHINA BUDA WAGE KLAU,15 APRIL 2015                
NO TANGGAL Dauh PARIKRAMA GENAH KEMANGGALAIN OLIH
Jam
1 Redite wage Wayang 07.00 Ngayah Lanangne Pr.Dalem Klian
  5 April 2015        
2 Sukra Wage Wayang 07.00 Ngayah Istrine/Bebangkit Pr.Dalem Klian+Serati btn
  10 April 2015 15.00 Ngendek Sulinggih Gria Prejuru Dalem
3 Tumpek Wayang 07.00 Ngayah Istrine Pr.Dalem Klian
  11 April 2015 16.00 Odalan Wayang Pr.Dalem Tapini
      Penuur Wayang Jero Dalang Jero Dalang
      Piuning DlSuci,Puseh,Tgl Suci Pemangku
    17.00 Ngendek Pr.Dlm,Rjpt,TT,GG Mk.Dalem
4 Dite Manis Klau 08.00 Masang Busana Pr.Dalem,Rajapati Paguyuban
  12 April 2015 09.00 Menben Pr.Dalem Pmk,STT
5 Soma Paing Klau 07.00 Metanding Suang-suang krama Sayá
  13 April 2015 08.00 Menben Pr.Dalem Tapini
6 Anggara Pon Klau 13.00 Caru sesapuh & Mebat Pr.Dalem Pemangku
  14 April 2015 16.00 Ngadegang Betara Pr.Dalem Pemangku
    17.00 Menben Pr.Dalem Tapini
  Buda Wage Klau 05.00 Mebat Pr.Dalem Belawa
7 15 April 2015 07.00 Nunas Tirta Pr.DalemPuri,Pntr Bsk Krama kesudi
    08.00 Ngolem Sulinggih Gria Sayá
    08.00 Ngolem Gong Wy.Surata Sayá
    08.00 Ngolem Mk,Srt,Kl Suang-suang  Sayá
    11.00 Nyapuh/mlaspas Pr.Goa Galagala Pemangku
    11.00 Ngerainin Pr.Goa Galagala Sayá
    14.00 Nyapuh Pr.Rajapati Mk.Kortenu
    14.15 Ngadegang Betara Pr.Rajapati Mk.Kortenu
    14.30 Nedunang Betara Pr.Rajapati Mk.Kortenu
    14.30 Nedunang Betara Pr.Dalem Mk.Dalem
    14.30 Lunga Tegal Suci Pecalang,sk gong
 
16.30 Mendak Pr.Dalem Sayá
    17.30 Ngelinggihang/Pekenak Pr.Dalem Mk.Dalem
    18.00 ODALAN Ajeng Sulinggih Sulinggih,Bendesa
   
  Pesantian Sesanti
        Tulak Tanggul Pemangku
        Wayang Jero Dalang
        Rejang Dewa,Baris PT.Citta Werdi
    20.00 Mesoda /ngaturin Hyang Rejang,Pendet Pmk,STT.WS
8 Raspati Klion Klau 18.00 Penganyar Pr.Dalem Mk.Dalem
  16 April 2015 19.00 Ilen-ilen/Legong Pr.Dalem ST Citta Werdi
    21.00 Sesangi/Punagi/Minton Pr.Dalem Mk.Dalem
    22.00 Muspa Pr.Dalem Mk.Dalem
9 Sukra,17-04-2015 07.00 Penganyar Pr.Dalem Mk.Dalem
    07.30 NYINEB Jaba Mk.Dalem
    08.00 NGELUUR Padma Mk.Dalem
    09.00 Ngeluur Rajapati Mk.Kortenu
    10.00 Ngerainin/Nyungsung/ Ngebekang Pr.Manik Harum Pemangku
    13.00 LPJ Prejuru Pr.Dalem Prejuru Dalem
10 Soma,20-04-2015 15.00 Ngetelunin Pr.Dalem+Rajapati,Tulak Tanggul Pemangku


PREJURU PURA DALEM DESAPAKRAMAN TEGENAN : Tegenan Kelod,5 April 2015







Pemangku Pura:






Klian: Penyarikan: Juru Raksa :













Jero Mk.Sukerti






I Wayan Suiji I Nym. Selahdana I Made Entegan






Minggu, 22 Maret 2015

DHARMA SANTI

Minggu,22 Maret 2015 bertepatan dengan hari 'ngembak gni' ,Desa Pakraman Tegenan untuk pertama kalinya menyelenggarakan acara Dharma Santi yang dipusatkan di Pura Dalem setempat, dengan mengusung tema ;

“MELALUI TAHUN BARU ÇAKA 1937 MARI KITA SUCIKAN DIRI DAN ALAM SEMESTA MENUJU PENINGKATAN KUALITAS KERJA MENUJU KEDAMAIAN DAN KESEJAHTRAAN HIDUP”.
         Acara ini dihadiri sekitar 223 peserta yang terdiri dari Paguyuban Pemangku Dharma Kerti ,Paiketan Serati Banten Sekar Wangi, Bendesa dengan jajaran prejurunya,Pecalang,Ketua beserta anggota WHDI,Seka Teruna Werdhi Sesana Br.Adat Tegenan Kelod dan Prejuru STT.Wijaya Kusuma Br.Adat Tegenan Kaler,Pasraman Tari Citta Werdhi Desa Pakraman Tegenan,Klian-klian Dadia,Klian Subak Abyan,Subak Lipang, dll. Undangan yang hadir dari Kantor Kementerian Agama,Camat,Ketua MADP Kecamatan Rendang,Perbekel dan Ketua BPD Desa Menanga.
          Mk.Manik selaku Ketua Panitia pelaksana dalam laporannya menyampaikan, bahwa kegiatan ini bertujuan untuk meningkatkan persatuan dan kesatuan dikalangan krama baik generasi tua,kaum perempuan dan generasi muda untuk saling bersinergi dalam membangun desa khususnya dalam pelestarian adat tradisi umat Hindu ,untuk dipahami oleh generasi penerus,dengan momentum peringatan tahun baru caka 1937 melalui, menyucikan diri dan bhuana agung dengan upacara yadnya seperti pelaksanaan taur kesanga,melaksanakan catur berata penyepian untuk mulat sarira dan bakti sosial dengan kerja bakti membersihkan lingkungan dan perbaikan jalan serta penanaman pohon/bunga untuk menghijaukan daerah sekitar serta membersihkan sampah plastik kawasan sungai,parit dan 'telabah'. 
Acara Dharma Santi juga diisi dengan persembahyangan/doa bersama di Pura Dalem Putra, Dharma wacana, Dharma gita /kidung,  dharma tula (diskusi keagamaan). 
Disisi lain ketua panitia sekaligus klian Br.Adat Tegenan Kelod menekankan agar generasi muda dapat menghindari penyakit Panca 'Ma'  seperti; MAdat/no drug+no tobacco,MAbuk/no alcohol,MAdon/no free sex/HIP, MAling/no begal, MAlak /no Premanisme).mari kita wujudkan Tegenan yang santi jagatita ajaknya.
        Bendesa Mk Md.Sedana dalam pemaparannya menyampaikan ucapan terimakasih karena Generasi Muda/Seka Teruna Werdi Sesana dibawah komando Wayan Teguh Pramarta,Gede Anom Astawa,S.Pd ,Made Artha,Pramarta Dewi dan Sopyani, telah menunjukan partisipasi aktif dalam wujud menggagas ide brelian mengadakan dharmasanti sebagai ajang silaturahmi bagi krama desa pakraman,sedangkan Ketua MADP Kecamatan Rendang sangat mengapresiasi kegiatan ini untuk bisa dilaksanakan setiap tahun dengan menganggarkan pada RAKDP(Rencana Anggaran Kegiatan Desa Pakraman). 
            Camat Rendang I Wayan Mastra,SH dalam sambutannya menyampaikan ,bahwa kegiatan yang dilaksanakan Desa Pakraman Tegenan yang pertama kali terjadi di Kecamatan Rendang, secara formal patut dijadikan contoh oleh Desa pakraman yang lain, dari 26 desa Pakraman se Kecamatan Rendang sebagai ajang untuk menyatukan fikiran guna menjalin kebersamaan di Desa pakraman.
              Utusan dari Kantor Kementerian Agama Kabupaten Karangasaem, Ketut Suji,S.Pd,M.Si dalam darma wecananya mengkaji dari sisi tema perayaan yakni mengajak seluruh warga untuk mampu menyucikan diri /bhuana alit dan alam semesta atau bhuana agung untuk meningkatkan profesionalisme kerja dengan mengimplementasikan ajaran agama,hingga bisa damai dan sejahtra. kaum muda mari kita perangi kegelapan / widya dengan meningkatkan kompetensi diri melalui peningkatan mutu pendidikan masing-masing sehingga nantinya dapat bersaing diantara pencari kerja, dengan kerja keras,berpartisipasi aktif dalam membangun desa itu merupakan yadnya yang baik untuk bekal hidup kita.
               Puncak acara darma santi yang dipandu oleh Klian Banjar Adat Tegenan Kelod memberikan kesempatan kepada para ketua Paguyuban Pemangku,Ketua Kerta Desa,Ketua WHDI,Ketua Seka Teruna dan Klian Banjar Adat untuk menyampaikan kesan dan pesan serta permohonan maafnya selama 1 tahun jadi pimpinan masing-masing, acara  diakhiri oleh Bendesa dengan menyampaikan ucapan terimakasih atas dukungan krama dalam membangun Desa dan permohonan maaf bila ada kekeliruan selama 1 tahun memimpin sebagai Bendesa.
            Acara kemudian ditutup oleh Ni Ketut Sopyani sebagai pengantar acara dan diakhiri dengan santap siang bersama. (by; Ni Pt Ayu Sri Wulandari/STT.Werdhi Sesana)
 Sembahyang /doa bersama
 Ni Ketut Sopyani (Mc/Sekretaris Seka Teruna)
 Mk.Manik Klian Br.Adat Tegenan Kelod/Prawartaka Karya
 Bendesa Desa Pakraman Tegenan/Mk.Md.Sedana
Ketua Paguyuban Pemangku, Ketua MADP,Perbekel Menanga dan Camat Rendang
 Ni Kadek Ririn Susanti,S.Pd Ketua WHDI Desa Pakraman Tegenan